# Jau stoss tar l'autoritad da mediaziun. Co funcziunescha quai?

Avant la gronda part dals process civils sta in'emprova da mediaziun. L'autoritad da mediaziun reunescha las duas vartas ad ina maisa e tschertga in consens. Omaduas partidas ston esser preschentas persunalmain. Sche nagin consens na reussescha, survegn per regla la partida accusanta ina permissiun da purtar plant e ha trais mais temp per plantar en dretgira. Tar dispitas davart la locaziun u la fittanza da locals d'abitar e da fatschenta èn ei mo 30 dis. Tar imports pli pitschens po l'autoritad far ina proposta da decisiun u decider ella sezza. En dispitas da locaziun davart locals d'abitar e da fatschenta ed en dispitas da lavur enfin 30 000 francs na custa la mediaziun nagins custs da dretgira.

Quest guid vala per: La procedura da mediaziun avant in process civil, per la partida accusanta e per la partida accusada: cura ch'ella è necessaria, la dumonda, la citaziun, la preschientscha persunala, la confidenzialitad, la negligientscha, il consens, la permissiun da purtar plant e ses termin, la proposta da decisiun e la decisiun da l'autoritad da mediaziun, ils custs, la giurisdicziun gratuita, la mediaziun extragiudiziala e la cussegliaziun giuridica en fatgs da locaziun e d'egualitad.

Betg cuvert: La procedura giudiziala suenter la mediaziun (mo in curt renviament), la procedura penala ed administrativa, la scussiun e l'avertura da dretg, il divorzi ed autras proceduras da dretg da famiglia senza mediaziun sco er las tariffas chantunalas da taxas.

## Vossas indicaziuns

- Tgi ha inizià la procedura? (Jau sez: Jau vi insatge da l'autra varta / L'autra varta: Jau hai retschet ina citaziun / Jau na sai betg)
- De tge sa tracta la dispita? (Locaziun u fittanza d'ina abitaziun u d'in local da fatschenta / Relaziun da lavur, per exempel salari u disditga / Discriminaziun pervi dal sexe en il travagl (Lescha d'egualitad) / Insatge auter, per exempel ina quinta betg pajada u ina dispita cun in artisan / Jau na sai betg)
- De quant daner sa tracta? (Enfin 2000 francs / Dapli che 2000 enfin 10 000 francs / Dapli che 10 000 enfin 30 000 francs / Dapli che 30 000, ma damain che 100 000 francs / 100 000 francs u dapli / Jau na sai betg, u na sa tracta betg da daner)

## Attenziun

Sche Vus, sco partida accusanta, na cumparais betg, vala Vossa dumonda sco retratga. La procedura vegn stritgada, e Vus purtais ils custs. Quai vala er, sche l'autra varta ha annunzià ordavant ch'ella na vegnia betg: Vus stuais tuttina ir, autramain na survegnis Vus nagina permissiun da purtar plant. Supplementarmain po l'autoritad impunder ina multa disciplinara enfin 1000 francs. Per principi pudais Vus inoltrar la dumonda pli tard da nov. Sche curra dentant per Vossa pretensiun ina termin legala, per exempel per contestar ina disditga da l'abitaziun, po il dretg lura esser perdì definitivamain. Essas Vus stads impedids senza atgna culpa u mo pervi d'in leva sbagl, pudais Vus pretender ch'la tractativa vegnia repetida. Questa dumonda stuais Vus far entaifer diesch dis, suenter ch'il motiv d'impediment è crudà davent, e rendair versaisimel il motiv. Las dretgiras giuditgeschan tals dumondas severmain.

*Vala sche: Tgi ha inizià la procedura? → Jau sez: Jau vi insatge da l'autra varta / Jau na sai betg*

Funtaunas: [ZPO · Art. 206](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_206), [ZPO · Art. 207](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_207), [BGE 146 III 185, E. 4.3.2](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_146_III_185#e-4-3-2), [BGer 4C_1/2013 vom 25. Juni 2013, E. 4.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bger_4C_1_2013#e-4-3), [ZPO · Art. 148](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_148), [BGer 4A_289/2021 vom 16. Juli 2021, E. 6.2](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bger_4A_289_2021#e-6-2)

Sche Vus, sco partida accusada, na cumparais betg, vegn cuntinuà senza Vus, sco sche nagin consens na fiss vegnì fatg. La partida accusanta survegn lura per regla la permissiun da purtar plant e po plantar cunter Vus en dretgira. L'autoritad po dentant er far ina proposta da decisiun u, tar imports enfin 2000 francs, decider directamain sin dumonda da la partida accusanta, senza avair tadlà Voss punct da vista. Supplementarmain po ella impunder ina multa disciplinara enfin 1000 francs. Essas Vus stads impedids senza atgna culpa u mo pervi d'in leva sbagl, pudais Vus pretender, entaifer diesch dis suenter ch'il motiv d'impediment è crudà davent, ch'la tractativa vegnia repetida.

*Vala sche: Tgi ha inizià la procedura? → L'autra varta: Jau hai retschet ina citaziun / Jau na sai betg*

Funtaunas: [ZPO · Art. 206](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_206), [ZPO · Art. 148](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_148)

Cun la permissiun da purtar plant dastgais Vus plantar en dretgira durant trais mais. En dispitas davart la locaziun u la fittanza da locals d'abitar e da fatschenta avais Vus mo 30 dis. Il termin cumenza cun l'avertura da la permissiun da purtar plant. Ina termin en dis cumenza il di suandant; ina termin en mais finescha il di cun il medem numer sco il di, ch'ella ha entschiet a currer. Sche ella finescha in sonda, dumengia u di da fiasta, cuorra ella enfin il proxim di da lavur. A differenza da la procedura da mediaziun sezza stattan questas terminas silenziusas durant las vacanzas da dretgira: set dis avant fin set dis suenter Pasca, dals 15 da fanadur fin ils 15 d'avust e dals 18 da december fin ils 2 da schaner. Il plant è a temp, sche el arriva il pli tard l'ultim di tar la dretgira u vegn surdà a la Posta Svizra. Manchentais Vus il termin, scada la permissiun da purtar plant. Vus stuais lura percurrer ina nova procedura da mediaziun. Sch'entaifer quest temp è scadida ina termin legala per Vossa pretensiun, è ella perdida. Spetgai perquai betg fin l'ultim di.

*Vala sche: Tgi ha inizià la procedura? → Jau sez: Jau vi insatge da l'autra varta / Jau na sai betg*

Funtaunas: [ZPO · Art. 209](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_209), [ZPO · Art. 142](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_142), [ZPO · Art. 145](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_145), [ZPO · Art. 143](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_143), [BGE 138 III 615, E. 2.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_138_III_615#e-2-3), [BGE 140 III 561, E. 2.2.2.4](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_140_III_561#e-2-2-2-4)

Ina proposta da decisiun daventa obligatorica, sche nagin na s'opponia. Vus avais 20 dis dapi l'avertura per scrit per la refusar. Ina motivaziun n'è betg necessaria. Communitgai la refusa a l'autoritad da mediaziun per scrit, il meglier per brev recumandada, e conservai la cumprova. Na reagischais Vus betg, vala la proposta sco acceptada e correspunda ad ina decisiun legalmain valaivla. Tenor la giurisprudenza dal Tribunal federal stattan questa termin silenziusa durant las vacanzas da dretgira. Na fidai Vus dentant betg da quai ed agischai baud. Suenter ina refusa survegn normalmain la partida accusanta la permissiun da purtar plant. Tar dispitas da locaziun davart deposiziun, tschains da locaziun abusiv, protecziun cunter disditga u prolungaziun la survegn percunter la partida che ha refusà. Questa sto lura plantar entaifer 30 dis. Na fa ella betg quai, vala la proposta sco renconoschida. La proposta da decisiun sezza sto Vus rendair attent a questas consequenzas.

Funtaunas: [ZPO · Art. 211](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_211), [ZPO · Art. 209](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_209), [BGE 144 III 404, E. 4](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_144_III_404#e-4)

## Proceder

**1.** Avant che ina dretgira civila decida davart ina dispita, ston las partidas en la gronda part dals cas ir emprim tar l'autoritad da mediaziun. Là sesain Vus ensemen cun l'autra varta ad ina maisa. L'autoritad tschertga da chattar cun Vus ina soluziun che omaduas vartas pon acceptar. La procedura è a posta simpla e senza blers formalissems. Per quai na duvrais Vus nagina advocata e nagin advocat. En in consens dastgan er vegnir integrads auters puncts da dispita tranter Vus, sche quai gida da terminar la dispita dal tuttafatg. Co l'autoritad sa clama e tgi che la maina, decida Voss chantun. En tscherts lieus è quai il post dal derschader da pasch u in post da mediaziun; per dispitas da locaziun exista in'autoritad da mediaziun speziala. L'adressa savais Vus chattar sin il website da Voss chantun u da Vossa vischnanca.

Funtaunas: [ZPO · Art. 197](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_197), [ZPO · Art. 201](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_201)

**2.** Vus iniziais la procedura cun ina dumonda da mediaziun. Trais chaussas appartegnan là dens: tgi che è l'autra varta (num ed adressa), tge che Vus pretendais exactamain (per exempel in import fixà en francs) e de tge che la dispita sa tracta. Agiuntai copias dals documents ils pli impurtants, sco contract, quinta, admoniziuns e correspondenza. Vus pudais inoltrar la dumonda sin palpiri e la suttascriver. Electronicamain va quai mo cun ina signatura electronica qualifitgada; in simpel e-mail na basta perquai betg. Vus pudais era exponer Voss basegn oralmain directamain al schalter da l'autoritad da mediaziun; ella metta lura quai per scrit. La Confederaziun metta a disposiziun formulars che pon vegnir emplenids er senza enconuschientschas giuridicas. Vus na stuais betg duvrar els, e blers chantuns han lur agens formulars. Tge autoritad da mediaziun è localmain cumpetenta, dependa dal gener da la dispita, savens dal domicil da l'autra varta u dal lieu da l'object da locaziun. En cas da dubi dumandai ordavant.

*Vala sche: Tgi ha inizià la procedura? → Jau sez: Jau vi insatge da l'autra varta / Jau na sai betg*

Funtaunas: [ZPO · Art. 202](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_202), [ZPO · Art. 130](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_130), [ZPO · Art. 400](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_400)

**3.** Sch'insatgi ha inoltrà ina dumonda da mediaziun cunter Vus, Vus tramanda l'autoritad da mediaziun la dumonda e sinaquà ina citaziun a la tractativa. Per regla na stuais Vus betg inoltrar insatge per scrit. Mo en dispitas da locaziun e d'egualitad po l'autoritad excepziunalmain pretender ina posiziun per scrit. Legiai la dumonda precisamain: Tgi pretenda tge, e cun tge motivaziun? Cumbinai Voss documents e reflectai, tge che Vus vulais objectar a l'autra varta e tge che Vus pudessas eventualmain offrir. La citaziun vala er per Vus: Vus stuais esser preschents persunalmain. Na pudais Vus betg vegnir il di fixà pervi d'in motiv impurtant, communitgai quai immediat a l'autoritad da mediaziun e cumprovai il motiv.

*Vala sche: Tgi ha inizià la procedura? → L'autra varta: Jau hai retschet ina citaziun / Jau na sai betg*

Funtaunas: [ZPO · Art. 202](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_202), [ZPO · Art. 204](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_204)

**4.** La tractativa duess avair lieu entaifer duos mais suenter l'entrada da la dumonda. Ella n'è betg publica. L'autoritad da mediaziun tadla omaduas vartas, fa dumondas, declera la situaziun giuridica e propona soluziuns. Ella sa lascha mussar documents e po guardar la chaussa sin lieu. Perditgas vegnan interrogadas mo excepziunalmain, numnadamain sche l'autoritad resguarda ina proposta da decisiun u ina decisiun. Sch'omaduas vartas èn d'accord, pon avair lieu ulteriuras tractativas. Il pli tard suenter dudesch mais sto la procedura esser terminada. Impurtant: Las vacanzas da dretgira sur Pasca, en stad e sur Nadal na valan betg en la procedura da mediaziun. La tractativa po dunca era vegnir fixada en fanadur u en december.

Funtaunas: [ZPO · Art. 203](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_203), [ZPO · Art. 145](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_145)

**5.** Uschia Vus preparais: Purtai cun Vus la citaziun, in document d'identitad uffizial e tut ils documents impurtants, ordinads e sche pussaivel en copia per l'autra varta. Notai en paucas frasas, tge ch'è succedì e tge che Vus vulais. Reflectai ordavant, nua che stat Voss limit: Tge cumpromiss fiss anc acceptabel per Vus? Pensai era al temp, als custs ed als nervs ch'ina procedura giudiziala custess. Vegnì a temp e planisai ina resalva. Tgi che vegn memia tard, riscla las consequenzas dal nun-cumparair. Sche Vus na discurris betg bain tudestg, dumandai l'autoritad da mediaziun ordavant, co ch'ils intendiments vegnan segirads, e prendai eventualmain cun Vus ina persuna da confidenza.

**6.** Questa guida finescha cun la mediaziun. Sche suonda in plant, cumenza la procedura giudiziala. Tar dispitas enfin 30 000 francs ed en tscherts secturs, per exempel tar la protecziun cunter disditga e tschains da locaziun abusiv, vala ina procedura simplifitgada cun damain formalissems. Tar imports pli auts è la procedura pli extensiva ed il risic da custs pli grond. Laschai Vus consultar il pli tard lura.

Funtaunas: [ZPO · Art. 243](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_243)

## Dretg

L'emprova da mediaziun è la regla. Senza ella va ins directamain a la dretgira mo en tscherts cas, danter auter: en proceduras svelts sco l'avertura da dretg en la scussiun u tar mesiras provisionalas; tar il divorzi e la schliaziun d'in partenadi registrà; tar plants davart l'obligaziun da mantegniment da uffants ed autras fatschentas d'uffants; tar plants per la protecziun cunter violenza, smanatschas u persecuziuns; tar tscherts plants dal dretg da scussiun e da concurs; sche la dretgira sezza ha fixà ina termin per il plant; e sche mo in'unica instanza chantunala è cumpetenta, per exempel ina dretgira da commerzi. Sche sa tracta da 100 000 francs u dapli, pon omaduas vartas renunziar cuminaivlamain a la mediaziun. La partida accusanta sulettamain dastga renunziar, sche l'autra varta viva a l'exteriur u ha là sia sedia, sch'il lieu da dimora n'è betg enconuschent, u sche sa tracta da discriminaziun tenor la Lescha d'egualitad. Essas Vus incerts, sche Voss cas sto ir tras la mediaziun, dumandai tar l'autoritad da mediaziun u tar la dretgira.

Funtaunas: [ZPO · Art. 198](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_198), [ZPO · Art. 199](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_199)

Cun inoltrar la dumonda da mediaziun è Voss cas legalmain pendent (litispendenza). La dumonda interrumpa suplementarmain la prescripziun da Vossa pretensiun, premess ch'ella di cleramain tgi che pretenda tge da tgi. Ina simpla admoniziun u ina brev recumandada n'ha betg quest effect. Sche Vus Vus essas drizzads a l'autoritad sbagliada e retrair perquai la dumonda, u sche l'autoritad n'entra betg en la chaussa pervi da mancanza da cumpetenza, inoltrai la da nov entaifer in mais tar il post giust. Uschia vala vinavant la data da Vossa emprima inoltraziun.

*Vala sche: Tgi ha inizià la procedura? → Jau sez: Jau vi insatge da l'autra varta / Jau na sai betg*

Funtaunas: [ZPO · Art. 62](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_62), [OR · Art. 135](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/27/317_321_377/de#art_135), [ZPO · Art. 63](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_63)

Omaduas vartas ston vegnir persunalmain a la tractativa. Il motiv: In consens reussescha il pli aschia en il discurs direct tranter las persunas che èn propi en dispita. Vus dastgais prender cun Vus ina advocata, in advocat u ina persuna da confidenza per accumpagnament. L'accumpagnament na Vus remplazza dentant betg. Sch'ina firma, in'associaziun u ina fundaziun è partida, sto vegnir in organ, per exempel in commember da la direcziun u dal cussegl d'administraziun, u ina persuna cun plainpudair commerzial che enconuscha la dispita e dastga concluder in accord. Ina advocata u in advocat sulet na basta betg per ina firma.

Funtaunas: [ZPO · Art. 204](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_204), [BGE 140 III 70, E. 4.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_140_III_70#e-4-3)

Mo en tscherts cas dastgais Vus trametter insatgi empè da Vus: sche Vus vivais en in auter chantun u a l'exteriur; sche Vus essas impedids pervi da malsogna, vegliadetgna u pervi d'in auter motiv impurtant; sche Vus plantais u essas plantads ensemen cun pliras persunas ed ina persuna preschenta dastga represchentar las autras e concluder per ellas in accord. En dispitas enfin 30 000 francs ed en tscherts fatgs da locaziun dastgan supplementarmain patruns ed assicuraders trametter ina persuna emploiada e locaturs l'administraziun d'immobiglias, sche questa è autorisada per scrit da concluder in accord. L'autra varta sto vegnir infurmada ordavant davart la represchentanza. Tgi che tramanda senza in tal motiv mo ina represchentanza, vala sco betg cumparì. Sco represchentanza professiunala èn admessas advocatas ed advocats; sch'era autras spezialistas e spezialists dastgian represchentar, regla Voss chantun.

Funtaunas: [ZPO · Art. 204](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_204), [ZPO · Art. 243](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_243), [BGer 4C_1/2013 vom 25. Juni 2013, E. 4.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bger_4C_1_2013#e-4-3), [ZPO · Art. 68](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_68)

Quai che Vus dis a la tractativa da mediaziun na vegn betg protocollà. Suenter na dastga quai betg vegnir duvrà cunter Vus davant dretgira. Vus pudais dunca discurrer avertamain e fa er ofertas, senza che quai Vus donnegia en in process posteriur. Ina excepziun vala, sche l'autoritad da mediaziun fa a la fin ella sezza ina proposta da decisiun u fa ina decisiun: Per quai dastga ella resguardar Vossas decleraziuns.

Funtaunas: [ZPO · Art. 205](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_205)

Sche Vus arrivais ad in consens, protocollescha l'autoritad da mediaziun il resultat, ed omaduas vartas suttascrivan. Mintga partida survegn in exemplar. Pussaivels èn in accord (omaduas vartas cedan insatge), l'acceptanza da la pretensiun tras l'autra varta u la retratga senza resalvas dal plant. Tut ils trais correspundan ad ina decisiun legalmain valaivla. Tgi che na sa tegna betg lura a quai, po, sco tar ina sentenzia, vegnir sfurzà a l'adempliment, per exempel cun ina scussiun. Cuntrari a quai na pudais Vus pli tard betg pretender dapli che cunvegnì e betg purtar puspè la chaussa avant dretgira. Sche Vus retrahais Voss plant senza resalvas, renunziais Vus definitivamain a la pretensiun. Legiai perquai mintga cunvegna precisamain, avant che suttascriver, e dumandai, sch'insatge n'è betg cler per Vus.

Funtaunas: [ZPO · Art. 208](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_208)

Sche nagin consens na vegn fatg, protocollescha l'autoritad da mediaziun quai e conceda ina permissiun da purtar plant. Ella la survegn per regla la partida accusanta. Mo sch'in locatari ha contestà in augment dal tschains da locaziun, va ella al locatur. La permissiun da purtar plant numna, danter auter, las partidas, la pretensiun, la data da l'iniziaziun da la procedura e tgi che porta ils custs da la mediaziun. Tgi che la survegn, po plantar cun ella en dretgira, ma na sto betg. Il termin per quai importa trais mais dapi l'avertura, en dispitas davart la locaziun u la fittanza da locals d'abitar e da fatschenta 30 dis. Essas Vus la partida accusada, munta quai: l'autra varta po Vus plantar en dretgira entaifer quest termin. Na fa ella betg quai, scada la permissiun da purtar plant. Vul ella pli tard tuttina plantar, sto ella emprim iniziar ina nova procedura da mediaziun.

Funtaunas: [ZPO · Art. 209](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_209), [BGE 140 III 561, E. 2.2.2.4](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_140_III_561#e-2-2-2-4)

En tscherts cas po l'autoritad da mediaziun far a las partidas ina proposta da decisiun. Quai è ina proposta, co ina dretgira pudess decider il cas, per regla cun ina curta motivaziun. Quai è pussaivel tar dispitas tenor la Lescha d'egualitad; tar dispitas da locaziun davart locals d'abitar e da fatschenta, sche sa tracta da la deposiziun dal tschains da locaziun, d'in tschains da locaziun abusiv, da la protecziun cunter ina disditga u da la prolungaziun da la relaziun da locaziun; e tar tut las autras dispitas da daner enfin 10 000 francs. L'autoritad na sto betg far ina proposta. Ella po era simplamain conceder la permissiun da purtar plant.

Funtaunas: [ZPO · Art. 210](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_210)

Sche sa tracta al maximum da 2000 francs, po l'autoritad da mediaziun decider la dispita sezza, sin dumonda da la partida accusanta. Ella n'è betg obligada da quai. La procedura è orala. L'autoritad fixescha en quest cas era ils custs da dretgira e po obligar la varta che perda da pajar a l'autra in'indemnisaziun. Ina tala decisiun è ina sentenzia vaira, betg ina proposta. Vus na pudais betg simplamain la refusar. Tgi che n'è betg d'accord, po la contestar mo cun in recurs tar l'instanza chantunala superiura. La decisiun cuntegna in'indicaziun dals meds legals cun il termin. Legiai la immediat e tegnei precisamain il termin.

*Vala sche: De quant daner sa tracta? → Enfin 2000 francs / Jau na sai betg, u na sa tracta betg da daner*

Funtaunas: [ZPO · Art. 212](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_212), [ZPO · Art. 238](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_238), [ZPO · Art. 319](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_319)

Tar dispitas davart la locaziun u la fittanza da locals d'abitar e da fatschenta e tar discriminaziun tenor la Lescha d'egualitad è l'autoritad da mediaziun cumposta spezialmain: Sper la persuna presidenta sesan represchentantas e represchentants da omaduas vartas, dunca per exempel da locataris e da locaturs. En quests secturs è l'autoritad da mediaziun era in post da cussegliaziun giuridica. Vus pudais Vus laschar infurmar là davart Voss dretgs, era avant che inoltrar ina dumonda. La cussegliaziun è neutrala: L'autoritad Vus declera la situaziun giuridica, ma na represchenta betg Vossas interess cunter l'autra varta. Co la cussegliaziun è organisada, per exempel cun uras da consultaziun u tras telefon, decida il chantun.

*Vala sche: De tge sa tracta la dispita? → Locaziun u fittanza d'ina abitaziun u d'in local da fatschenta / Discriminaziun pervi dal sexe en il travagl (Lescha d'egualitad) / Jau na sai betg*

Funtaunas: [ZPO · Art. 200](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_200), [ZPO · Art. 201](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_201)

Sche a Vus mancan ils meds necessaris e Voss basegn na para betg dad esser invan, avais Vus dretg sin la giurisdicziun gratuita. Ella liberescha da pajaments anticipads e da custs da dretgira. Sche quai è necessari per defender Voss dretgs, Vus vegn supplementarmain nominada u nominà in'advocata u in advocat, ils custs da la quala u dal qual surpiglia il chantun. Quai vala er en la procedura da mediaziun. Per in'advocata u in advocat gia en la mediaziun è dentant il liman aut: Conta la difficultad dal cas e Vossa abilitad da Vus orientar sez. La dumonda pudais Vus far gia avant che inoltrar la dumonda da mediaziun. Vus stuais mussar Vossas entradas e facultads e declerar cuort, de tge che sa tracta. Nua che Vus inoltrais la dumonda, regla il chantun; l'autoritad da mediaziun infurmescha. Impurtant: Sche Vus perdais pli tard davant dretgira, na Vus protegia la giurisdicziun gratuita betg dal fatg da stuair restituir a l'autra varta ses custs d'advocat.

Funtaunas: [ZPO · Art. 117](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_117), [ZPO · Art. 118](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_118), [ZPO · Art. 119](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_119), [BGer 4A_301/2020 vom 6. August 2020, E. 3.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bger_4A_301_2020#e-3-3)

Empè da l'emprova da mediaziun pudais Vus tscherner ina mediaziun extragiudiziala, sche tut las partidas al vulan. La proposta fais Vus en la dumonda da mediaziun u a la tractativa. En la mediaziun extragiudiziala gida ina spezialista u in spezialist neutral a las partidas dad elavurar ellas sezzas ina soluziun. Las partidas tschertgan ellas sezzas la mediatura u il mediatur ed organiseschan la mediaziun extragiudiziala. Ella è independenta da l'autoritad da mediaziun e confidenziala. Quai che Vus dis là, na dastga betg vegnir duvrà davant dretgira. Ils custs da la mediaziun extragiudiziala portan las partidas sezzas; il chantun po prevair facilitaziuns. Chattais Vus ina soluziun, pudais Vus la laschar approvar ensemen. Lura correspunda ella ad ina decisiun legalmain valaivla. Fa la mediaziun extragiudiziala naufragi, basta che ina partida communitgeschia quai a l'autoritad da mediaziun. Questa conceda lura la permissiun da purtar plant.

Funtaunas: [ZPO · Art. 213](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_213), [ZPO · Art. 215](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_215), [ZPO · Art. 216](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_216), [ZPO · Art. 217](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_217), [ZPO · Art. 218](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_218)

## Custs

La procedura da mediaziun custa ina taxa fixa. Quant auta ch'ella è, fixescha il chantun en sia tariffa da taxas. L'autoritad da mediaziun po pretender da la partida accusanta da pajar in'avanza enfin l'autezza entira dals custs previsibels. Sche questa avanza na vegn betg pajada, era betg entaifer ina termin supplementara, na tracta l'autoritad la dumonda. Ils custs porta emprim la partida accusanta, sche ella retira la dumonda, sche ella na cumpara betg u sche la permissiun da purtar plant vegn concedida. Suonda pli tard il process, decida la dretgira a la fin er davart quests custs. Custs d'advocat agens paja en la procedura da mediaziun mintga varta sez; l'autra varta na sto betg Vus als restituir qua. Auter è mo, sche l'autoritad decida sezza tar imports enfin 2000 francs: Lura fixescha ella er in'indemnisaziun.

Funtaunas: [ZPO · Art. 95](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_95), [ZPO · Art. 98](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_98), [ZPO · Art. 101](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_101), [ZPO · Art. 207](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_207), [ZPO · Art. 113](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_113), [ZPO · Art. 212](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_212)

En tscherts dispitas na leva l'autoritad da mediaziun nagins custs da dretgira. Quai vala danter auter per dispitas davart la locaziun u la fittanza da locals d'abitar e da fatschenta e davart la fittanza agricula, per dispitas dal dretg da lavur enfin ina valur en dispita da 30 000 francs, per dispitas tenor la Lescha d'egualitad e la Lescha davart l'egualitad da persunas cun impediments, per assicuranzas supplementaras a l'assicuranza da malsauns e per dispitas tenor la Lescha da protecziun da datas. Attenziun: Suonda pli tard la procedura giudiziala, na èn dispitas da locaziun là betg pli gratuitas. Dispitas da lavur enfin 30 000 francs restan er senza custs da dretgira davant dretgira. Custs d'advocat agens stuais Vus pajar en tut ils cas Vus sez, sche Vus na survegnis nagina giurisdicziun gratuita.

*Vala sche: De tge sa tracta la dispita? → Locaziun u fittanza d'ina abitaziun u d'in local da fatschenta / Relaziun da lavur, per exempel salari u disditga / Discriminaziun pervi dal sexe en il travagl (Lescha d'egualitad) / Jau na sai betg*

Funtaunas: [ZPO · Art. 113](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_113), [ZPO · Art. 114](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_114)

## Cussegliaziun

Retschertgai cussegliaziun persunala, avant che Vus suttascrivais insatge u laschais scader ina termin, en spezial sche: sa tracta da bler daner u da Vossa abitaziun u da Voss post da lavur; l'autra varta è accumpagnada d'in'advocata u d'in advocat; Vus avais retschet ina proposta da decisiun u ina permissiun da purtar plant e na savais betg, co ch'i cuntinuescha; curra ina termin legala, per exempel per contestar ina disditga; Vus vulais persequitar l'autra varta en in auter chantun u a l'exteriur; u Vus represchentais ina firma. In'advocata u in advocat dastga Vus accumpagnar a la tractativa, era sche Vus stuais esser preschents Vus sez.

## Agid

Agid gratuit u favuraivel: L'autoritad da mediaziun sezza infurmescha davart la procedura; en fatgs da locaziun e d'egualitad cusseglia ella er davart la situaziun giuridica. Blers chantuns e citads maneschan posts gratuits da infurmaziun giuridica. Las associaziuns chantunalas d'advocatas ed advocats infurmeschan davart lur purschidas da cussegliaziun. Locataris survegnan cussegl tar l'associaziun da locataris, locaturas e locaturs tar lur associaziuns, per regla cunter ina contribuziun da commember. Persunas emploiadas s'adressan a lur syndicat u a lur associaziun professiunala. Tar discriminaziun pervi dal sexe gidan ils biros chantunals d'egualitad. Avais Vus in'assicuranza da protecziun giuridica, annunziai il cas là baud. Manca a Vus il daner per custs ed advocat, dumandai la giurisdicziun gratuita.

## Funtaunas

- [BGE 138 III 615, E. 2.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_138_III_615#e-2-3)
- [BGE 140 III 561, E. 2.2.2.4](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_140_III_561#e-2-2-2-4)
- [BGE 140 III 70, E. 4.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_140_III_70#e-4-3)
- [BGE 144 III 404, E. 4](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_144_III_404#e-4)
- [BGE 146 III 185, E. 4.3.2](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_146_III_185#e-4-3-2)
- [BGer 4A_289/2021 vom 16. Juli 2021, E. 6.2](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bger_4A_289_2021#e-6-2)
- [BGer 4A_301/2020 vom 6. August 2020, E. 3.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bger_4A_301_2020#e-3-3)
- [BGer 4C_1/2013 vom 25. Juni 2013, E. 4.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bger_4C_1_2013#e-4-3)
- [OR · Art. 135](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/27/317_321_377/de#art_135)
- [ZPO · Art. 101](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_101)
- [ZPO · Art. 113](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_113)
- [ZPO · Art. 114](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_114)
- [ZPO · Art. 117](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_117)
- [ZPO · Art. 118](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_118)
- [ZPO · Art. 119](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_119)
- [ZPO · Art. 130](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_130)
- [ZPO · Art. 142](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_142)
- [ZPO · Art. 143](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_143)
- [ZPO · Art. 145](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_145)
- [ZPO · Art. 148](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_148)
- [ZPO · Art. 197](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_197)
- [ZPO · Art. 198](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_198)
- [ZPO · Art. 199](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_199)
- [ZPO · Art. 200](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_200)
- [ZPO · Art. 201](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_201)
- [ZPO · Art. 202](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_202)
- [ZPO · Art. 203](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_203)
- [ZPO · Art. 204](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_204)
- [ZPO · Art. 205](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_205)
- [ZPO · Art. 206](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_206)
- [ZPO · Art. 207](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_207)
- [ZPO · Art. 208](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_208)
- [ZPO · Art. 209](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_209)
- [ZPO · Art. 210](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_210)
- [ZPO · Art. 211](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_211)
- [ZPO · Art. 212](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_212)
- [ZPO · Art. 213](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_213)
- [ZPO · Art. 215](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_215)
- [ZPO · Art. 216](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_216)
- [ZPO · Art. 217](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_217)
- [ZPO · Art. 218](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_218)
- [ZPO · Art. 238](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_238)
- [ZPO · Art. 243](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_243)
- [ZPO · Art. 319](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_319)
- [ZPO · Art. 400](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_400)
- [ZPO · Art. 62](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_62)
- [ZPO · Art. 63](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_63)
- [ZPO · Art. 68](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_68)
- [ZPO · Art. 95](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_95)
- [ZPO · Art. 98](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2010/262/de#art_98)

## Infurmaziuns uffizialas

- [Uffizi federal da giustia: Formulars per inoltraziuns da las partidas, danter auter la dumonda da mediaziun](https://www.bj.admin.ch/de/formulare-fuer-parteieingaben)
- [Uffizi federal d'abitaziuns (UFAB): Procedura da mediaziun locaziun e fittanza, cun adressas da las autoritads da mediaziun](https://www.bwo.admin.ch/de/schlichtungsverfahren)

---

Texts legals examinads ils 29 da settember 2026. Infurmaziun giuridica generala. Ella na remplazza betg in cussegl individual.

https://swisslaw.io/rm/courts/conciliation/ · swisslaw.io, courts.conciliation, 2026-09-29 · CC BY 4.0