# In project periclitescha la natira u il territori: uschia pudais Vus sa participar

Ina strada nova, ina lingia electrica, in parc eolic u in plan da zonas periclitescha guaud, ri, territori u Vossa qualitad d'abitar. Questa guida mussa, nua che projects vegnan publitgads, co Vus consultais plans e rapports ambientals, tgi che dastga far protesta e fin quandi, e tge che Vus pudais far, sche Vus n'essas betg persunalmain tangids: sa participar a la planisaziun a temp, inoltrar ina petiziun u infurmar a temp in'organisaziun ambientala cun dretg da far recurs.

Quest guid vala per: La participaziun a planisaziuns, la consultaziun da plans e rapports davart la cumpatibilitad ecologica, la protesta tar projects federals (viafier, autostrada, lingia da forts currents), ils elements principals tar projects chantunals e communals, las novas reglas da procedura per grondas installaziuns solaras, eolicas ed hidraulicas, displantaziuns da guaud, il dretg da far recurs da las organisaziuns ambientalas, dumondas d'expropriaziun, termins da recurs e custs. La guida di era cler tge che na va betg: Tgi che n'è betg spezialmain tangì, na po betg sez far protesta.

Betg cuvert: Dispitas tranter vischins pervia da pumpas da chalur, staquets, fum da grill e sumeglionts; annunzias pervia d'inquinaziun da l'ambient; dumondas d'infurmaziun davart infurmaziuns ambientalas; plants per il clima – per quai datti guidas separadas. Termins chantunals da protesta e prescripziuns da furma na vegnan betg inditgads, perquai ch'els sa differenzieschan da chantun a chantun.

## Vossas indicaziuns

- Da tge project sa tracta i? (Viafier, autostrada, lingia da forts currents u in auter project ch'è approvà da la Confederaziun / Gronda installaziun solara, eolica u hidraulica / Project da construcziun, via u plan da zonas da la vischnanca u dal chantun / Displantaziun da guaud u utilisaziun d'in ri, d'in flum u d'in lai / Na sai betg)
- Quant lunsch è il project? (El vegn mo planisà u preschentà per la participaziun / Ils plans èn ussa en exposiziun publica / La decisiun è gia tumbada / Na sai betg)
- Co essas Vus tangids dal project? (Mia parcella u mia surfatscha locada u affittada vegn duvrada per il project / Jau abito u hai proprietad en vischinanza e vegn a sentir rumur, glisch, traffic u sumeglionts / Jau na sun betg persunalmain tangì, ma la natira ed il territori Ma stattan a cor / Na sai betg)

## Attenziun

Tar installaziuns da viafier, autostradas e lingias da forts currents vegn la dumonda publitgada en ils organs da publicaziun uffizials dals chantuns e da las vischnancas tangids e resta 30 dis en exposiziun publica. Tgi che po esser partida en la procedura – surtut tgi ch'è spezialmain tangì dal project – sto far protesta en scrit, entaifer quest termin d'exposiziun, tar l'autoritad d'approvaziun numnada en la publicaziun. Tgi che na fa nagina protesta, è exclus da la procedura ulteriura. Vus na pudais lura betg pli contestar la decisiun posteriura. La fin exacta dal termin stat en la publicaziun. Tar autostradas vegn il traject dal project marcà cun palas en il terren avant l'exposiziun, tar edifizis auts cun profils. Objecziuns cunter questas marcaziuns stuais Vus far valair immediat, al pli tard avant la fin dal termin d'exposiziun. Per auters vertadads da la Confederaziun, per exempel aeroports u installaziuns militaras, valan atgnas leschas. Observai là il termin ed il post che stattan en la publicaziun.

*Vala sche: Da tge project sa tracta i? → Viafier, autostrada, lingia da forts currents u in auter project ch'è approvà da la Confederaziun / Na sai betg; Quant lunsch è il project? → El vegn mo planisà u preschentà per la participaziun / Ils plans èn ussa en exposiziun publica / Na sai betg*

Funtaunas: [EBG · Art. 18d](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1958/335_341_347/de#art_18d), [EBG · Art. 18f](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1958/335_341_347/de#art_18f), [NSG · Art. 27a](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1960/525_569_555/de#art_27a), [NSG · Art. 27b](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1960/525_569_555/de#art_27b), [NSG · Art. 27d](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1960/525_569_555/de#art_27d), [EleG · Art. 16d](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/19/259_252_257/de#art_16d), [EleG · Art. 16f](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/19/259_252_257/de#art_16f), [VwVG · Art. 6](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_6)

Permissiuns da construcziun, plans da zonas ed auters plans d'utilisaziun da la vischnanca e dal chantun sa drizzan tenor il dretg chantunal. Il dretg federal pretenda mo tschertas normas minimalas: Plans d'utilisaziun ston vegnir exponids publicamain. Sto avair almain in med legal. Il chantun sto admetter almain tut las persunas che pudessan er far recurs avant il Tribunal federal. Ed almain in'instanza da recurs sto examinar il cas cumplettamain. Quant ditg che il termin da protesta dura, nua ed en tge furma che Vus stuais far protesta, fixescha il chantun. Quests termins pon esser curts. N'assumai betg simplamain 30 dis. Decisiv è quai che stat en la publicaziun u sin la website da Voss chantun. Sche là na stat nagut, dumandai immediat tar l'administraziun da construcziun da la vischnanca. Quintai cun quai che Vus na pudais betg pli sa participar suenter in termin manchentà.

*Vala sche: Da tge project sa tracta i? → Project da construcziun, via u plan da zonas da la vischnanca u dal chantun / Gronda installaziun solara, eolica u hidraulica / Displantaziun da guaud u utilisaziun d'in ri, d'in flum u d'in lai / Na sai betg*

Funtaunas: [RPG · Art. 33](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1979/1573_1573_1573/de#art_33)

Dapi il 1. d'avrigl 2026 datti per tscherts projects d'energia en il chantun mo pli in stgalim da recurs, numnadamain il Tribunal chantunal superiur. Quai vala per approvaziuns dal plan da installaziuns solaras ed eolicas d'interess naziunal sco er per plans d'utilisaziun, permissiuns e concessiuns da centralas hidraulicas d'interess naziunal. Suenter resta il recurs al Tribunal federal. Far recurs dastga mo, tgi ch'er avant il Tribunal federal saja legitimà; a quai vegnan ils chantuns e las vischnancas tangids. Vus pudais mo far valair che dretg saja vegnì violà, betg mo che in'autra soluziun fiss pli adequata. Las dretgiras duessan decider entaifer 180 dis suenter l'ultim midament da scrittiras. Impurtant: Vegn exponì in plan d'utilisaziun che fixescha gia obligatoricamain il project, stuais Vus far valair là Vossas objecziuns. Tge che Vus na contestais betg là, na pudais Vus betg pli far valair en la procedura posteriura da permissiun da construcziun.

*Vala sche: Da tge project sa tracta i? → Gronda installaziun solara, eolica u hidraulica / Na sai betg*

Funtaunas: [EnG · Art. 14c](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2017/762/de#art_14c), [BGG · Art. 89](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_89)

Organisaziuns svizras per la protecziun da l'ambient e da la natira, che il Cussegl federal designescha en ina glista, dastgan far protesta e recurs senza esser sezzas tangidas. Tenor la lescha davart la protecziun da l'ambient vala quai per installaziuns che basegnan in'examinaziun ecologica. Tenor la lescha davart la protecziun da la natira e da la patria vala quai per decisiuns, cun las qualas in'autoritad ademplescha in'incumbensa da la Confederaziun, e tenor la lescha davart il guaud, danter auter, per displantaziuns. Er las organisaziuns ston observar il termin: Tgi che na sa participa betg ad ina procedura da protesta, na po pli tard betg far recurs. Objecziuns cunter in plan d'utilisaziun che fixescha gia obligatoricamain il project, ston ellas far valair gia là. Las organisaziuns naziunalas pon autorisar lur secziuns chantunalas da far protesta. Infurmai percunquai a temp la secziun chantunala d'ina tala organisaziun, il meglier immediatamain suenter la publicaziun. Dai ad ella la publicaziun, la fin dal termin d'exposiziun e Vossas observaziuns sin plaz, per exempel davart animals u plantas raras. Sche l'organisaziun fa protesta, decida ella sezza.

Funtaunas: [USG · Art. 55](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1984/1122_1122_1122/de#art_55), [USG · Art. 55b](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1984/1122_1122_1122/de#art_55b), [NHG · Art. 12](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1966/1637_1694_1679/de#art_12), [NHG · Art. 12c](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1966/1637_1694_1679/de#art_12c), [WaG · Art. 46](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1992/2521_2521_2521/de#art_46), [VBO · Art. 1](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1990/1086_1086_1086/de#art_1), [BGE 148 II 359, E. 3.1](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_148_II_359#e-3-1)

Basegna in project da la Confederaziun Voss terren u ina part da quel, u vegn Voss dretg sco locatara, affittader u titulara u titular d'ina servitut restrenschì, stuais Vus annunziar Vossas pretensiuns entaifer il termin da protesta da 30 dis. A quai tutgan la protesta cunter l'expropriaziun, la pretensiun da remplazzament real (remplazzament en terren empè da daners) u d'extensiun da l'expropriaziun al rest da Voss terren e l'indemnisaziun che Vus pretendais. Repartgei l'indemnisaziun tenor ses elements e numnai, sche pussaivel, ils imports. Detagls pudais Vus anc cumplettar pli tard en la procedura d'entaisa. La publicaziun sto inditgar quest termin. Tar projects da viafier, d'autostrada e da forts currents currescha el sco medem temp cun il termin d'exposiziun. Tar projects dal chantun u da la vischnanca sa drizza l'expropriaziun per regla tenor il dretg chantunal; observai il termin en la publicaziun.

*Vala sche: Co essas Vus tangids dal project? → Mia parcella u mia surfatscha locada u affittada vegn duvrada per il project / Na sai betg*

Funtaunas: [EntG · Art. 30](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/47/689_701_723/de#art_30), [EntG · Art. 33](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/47/689_701_723/de#art_33), [EBG · Art. 18f](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1958/335_341_347/de#art_18f), [NSG · Art. 27d](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1960/525_569_555/de#art_27d), [EleG · Art. 16f](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/19/259_252_257/de#art_16f)

È la decisiun gia tumbada, conta mintga di. Cunter ina decisiun d'in'autoritad federala, per exempel in'approvaziun dal plan per ina viafier, in'autostrada u ina lingia electrica, pudais Vus far recurs entaifer 30 dis suenter l'avertura. Cunter decisiuns da l'ultima instanza chantunala u dal Tribunal administrativ federal importa il termin per il recurs al Tribunal federal er 30 dis dapi l'avertura da la decisiun cumpletta. Quests termins legals na pon betg vegnir prolungads. Els stattan silenziusas en trais periodas: dal settim di avant Pasqua fin al settim di suenter Pasqua, dals 15 da fanadur fin ils 15 d'avust, e dals 18 da december fin ils 2 da schaner, mintgamai cun includer quests dis. Cunter decisiuns da la vischnanca e dal chantun valan empruma ils meds legals chantunals cun atgns termins. Decisiva è l'indicaziun dals meds legals a la fin da la decisiun: Ella numna termin ed instanza. Far recurs po per principi mo, tgi ch'è sa participà avant a la procedura, dunca per exempel ha fatg protesta a temp, ed è spezialmain tangì.

*Vala sche: Quant lunsch è il project? → La decisiun è gia tumbada / Na sai betg*

Funtaunas: [VwVG · Art. 50](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_50), [BGG · Art. 100](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_100), [VwVG · Art. 22](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_22), [BGG · Art. 47](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_47), [VwVG · Art. 22a](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_22a), [BGG · Art. 46](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_46), [VwVG · Art. 48](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_48)

## Proceder

**1.** Projects, cunter ils quals ins po sa defender, vegnan fatgs a savair uffizialmain. Vertadads ch'èn approvadas da la Confederaziun cumparan en ils organs da publicaziun uffizials dals chantuns e da las vischnancas tangids; decisiuns, cunter las qualas organisaziuns ambientalas pon proceder, vegnan publitgadas en il Fegl uffizial federal u en il fegl uffizial chantunal. Projects dal chantun e da la vischnanca chattais Vus en il fegl uffizial chantunal u en las communicaziuns uffizialas da la vischnanca, savens er online. Legiai la publicaziun exactamain: Il pli savens stat là, nua e fin quandi che Vus pudais consultar ils plans, tar tge post che Vus pudais far protesta e sche in rapport davart la cumpatibilitad ecologica è en exposiziun. Notai Vus immediat l'ultima data. Sche Vus na chattais nagut, dumandai tar l'administraziun da construcziun da Vossa vischnanca, sche e cur che il project vegn exponì. Guardai ils plans, avant che Vus decidais tge che Vus vulais far.

Funtaunas: [EBG · Art. 18d](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1958/335_341_347/de#art_18d), [NHG · Art. 12b](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1966/1637_1694_1679/de#art_12b), [UVPV · Art. 15](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1988/1931_1931_1931/de#art_15)

**2.** Ina protesta na sto betg esser cumplitgada. Scrivai ina brev cun Voss num e Vossa adressa, la designaziun dal project da la publicaziun ed la frasa che Vus fais protesta. Declerai lura, pertge che gist Vus essas tangì, per exempel quant lunsch che Vossa chasa è davent e tge che Vus vegnis a udir u vesair. Suenter suonda tge che Vus pretendais – per exempel che il project vegnia refusà u che vegnia prescrit in mir da protecziun cunter rumur, in auter lieu u la conservaziun d'in staquet – e curtamain pertge. Fotografias, in extract dal plan u indicaziuns davart animals e plantas raras gidan. Suttascrivai la brev. Tar proceduras da la Confederaziun basta, sche Vus consegnais la protesta al pli tard l'ultim di dal termin a l'autoritad u l'inoltrais a la Posta Svizra. Sendai la mediante brev raccumandada e conservai la quittanza. Tar proceduras chantunalas valan las reglas dal chantun; n'aspettai betg fin l'ultim di.

*Vala sche: Quant lunsch è il project? → Ils plans èn ussa en exposiziun publica / Na sai betg; Co essas Vus tangids dal project? → Mia parcella u mia surfatscha locada u affittada vegn duvrada per il project / Jau abito u hai proprietad en vischinanza e vegn a sentir rumur, glisch, traffic u sumeglionts / Na sai betg*

Funtaunas: [VwVG · Art. 21](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_21)

## Dretg

Tar grondas installaziuns che pon chargiar considerablamain l'ambient, sto l'autoritad examinar la cumpatibilitad ecologica avant sia decisiun. Tge installaziuns che tutgan là tar, fixescha il Cussegl federal en ina glista. La construenta sto inoltrar per quai in rapport davart la cumpatibilitad ecologica. El descriva il stadi actual, il vertadad cun las mesuras da protecziun planisadas e la chargia che restarà probablamain. Quest rapport dastga mintga persuna consultar. Vus na stuais betg esser tangì per quai. Secrets restan mo parts, per las qualas interess privats u publics predominants quai pretendan, sco er secrets da fabricaziun e da fatschenta. Sto la dumonda vegnir exponida publicamain, renvia la publicaziun al rapport. El resta 30 dis en exposiziun, exceptà che la procedura prevesa in auter termin d'exposiziun. Suenter la decisiun communitgescha l'autoritad, nua che Vus pudais consultar il rapport, la valitaziun dal post spezialisà per l'ambient e la decisiun, uschè lunsch ch'ella pertutga l'examen ambiental. Il rapport mussa a Vus, nua che las debladezzas d'in project pudessan sa chattar, e gida a Vus da motivar objectivamain ina protesta.

Funtaunas: [USG · Art. 10a](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1984/1122_1122_1122/de#art_10a), [USG · Art. 10b](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1984/1122_1122_1122/de#art_10b), [USG · Art. 10d](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1984/1122_1122_1122/de#art_10d), [UVPV · Art. 15](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1988/1931_1931_1931/de#art_15), [UVPV · Art. 20](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1988/1931_1931_1931/de#art_20)

Guaud na dastga per principi betg vegnir displantà. In'excepziun è mo admessa, sche motivs impurtants surpesan l'interess al guaud. Ultra da quai sto l'ovra esser dependenta gist da quest lieu, ella sto ademplir las prescripziuns da la planisaziun dal territori, e la displantaziun na dastga betg periclitar considerablamain l'ambient. Motivs mo finanzials, per exempel terren da construcziun bunmartgà, na valan betg. Sin la protecziun da la natira e da la patria è d'avair resguard, e la permissiun sto esser limitada en il temp. Sch'i sa tracta d'ina installaziun per energia renovabla u d'ina lingia electrica, vala l'interess naziunal a talas installaziuns, en la ponderaziun, sco equivalent ad auters interess naziunals. Cunter permissiuns da displantaziun pon er far recurs las organisaziuns per la protecziun da la natira e da la patria cun dretg da far recurs. Las premissas survart gidan a Vus da motivar ina protesta u in'indicaziun ad in'organisaziun.

*Vala sche: Da tge project sa tracta i? → Displantaziun da guaud u utilisaziun d'in ri, d'in flum u d'in lai / Na sai betg*

Funtaunas: [WaG · Art. 5](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1992/2521_2521_2521/de#art_5), [WaG · Art. 46](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1992/2521_2521_2521/de#art_46)

Per grondas installaziuns solaras ed eolicas d'interess naziunal maina il chantun ina unica procedura d'approvaziun dal plan cumbinada. Cun l'approvaziun dal plan vegn decidì al medem temp davart l'utilisaziun dal terren, l'urbanisaziun e las permissiuns dal chantun e da la vischnanca. Cumpetent è il Govern chantunal u in post administrativ, al qual el transferescha questa incumbensa. L'autoritad sto decider entaifer 180 dis, suenter che las actas èn cumpletas. Las vischnancas tangidas ston vegnir integradas a temp. La vischnanca dal lieu sto approvar, uschenavant ch'il dretg chantunal na fixescha nagut auter. Fin che in chantun n'ha betg reglà sez la procedura, valan tenor il senn las reglas per installaziuns da forts currents: La dumonda vegn publitgada e resta 30 dis en exposiziun, e tgi che na fa nagina protesta, è exclus da la procedura ulteriura. Sche in'installaziun vala sco installaziun d'interess naziunal, duessas Vus infurmar Vus tar il post chantunal cumpetent, sche quai na stat betg en la publicaziun. Per centralas hidraulicas e per installaziuns solaras ed eolicas che n'èn betg d'interess naziunal, na vala questa procedura cumbinada betg; là sa drizzan exposiziun e protesta tenor la procedura dal chantun.

*Vala sche: Da tge project sa tracta i? → Gronda installaziun solara, eolica u hidraulica / Na sai betg*

Funtaunas: [EnG · Art. 14a](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2017/762/de#art_14a), [EleG · Art. 16d](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/19/259_252_257/de#art_16d), [EleG · Art. 16f](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/19/259_252_257/de#art_16f)

Far protesta e pli tard recurs dastga mo, tgi ch'è pli fitg tangì dal project che la generalitad ed avess in avantatg practic, sch'el vegnia midà u abolì. Ultra da quai stuais Vus Vus avair participà a la procedura, sche Vus avevas la pussaivladad da quai. Tipicamain tangids èn vischinas e vischins, che vegnan cun segirezza u fitg probablamain exponids a rumur, pulvra, sblattaments, glisch u autras influenzas da l'installaziun. Ina distanza fixa n'exista betg. Sa chatta Voss terren fin radund 100 meters davent, vegn la tangientadad per regla admessa. Abitais Vus pli lunsch, stuais Vus far probabel, sin basa da las circumstanzas concretas, che Vus vegnis a sentir tgleramain las consequenzas, per exempel perquai che il traffic d'access davant Vossa chasa augmenta tgleramain udibel. Ch'i sajan fitg blers umans tangids al medem mument, na exclutta betg Voss dretg, per exempel enturn in aeroport. Er locataras e locaturs pon far protesta, betg mo proprietaris. Ils chantuns ston conceder quest dretg almain en il medem stgop sco il dretg federal.

Funtaunas: [BGG · Art. 89](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_89), [VwVG · Art. 48](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_48), [RPG · Art. 33](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1979/1573_1573_1573/de#art_33), [BGE 136 II 281, E. 2.3.1](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_136_II_281#e-2-3-1), [BGE 140 II 214, E. 2.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_140_II_214#e-2-3), [BGer 1C_145/2022 vom 6. April 2023, E. 1.4](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bger_1C_145_2022#e-1-4)

Sche Vus n'essas betg auter tangids dal project che la restanta populaziun, na pudais Vus sez far ni protesta ni recurs. Quai vala er, sche la dumonda Vus è fitg impurtanta ed sche Vus essas persvadì che il project violeschia il dretg da l'ambient. In recurs ch'è fatg mo en l'interess da la generalitad (recurs popular) n'è betg admissibel. Il Tribunal federal renvia talas dumondas a la via politica. Vus pudais tuttina obtegnair bler: cur che Vus Vus participais a temp a la planisaziun, inoltrais ina petiziun, Vus engaschais politicamain e surtut infurmais in'organisaziun ambientala u da protecziun da la natira che dastga sezza far protesta.

*Vala sche: Co essas Vus tangids dal project? → Jau na sun betg persunalmain tangì, ma la natira ed il territori Ma stattan a cor / Na sai betg*

Funtaunas: [BGG · Art. 89](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_89), [BGE 146 I 145, E. 5.5](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_146_I_145#e-5-5)

Tar plans directivs, plans da zonas ed autras planisaziuns tenor la lescha davart la planisaziun dal territori (LPT) ston las autoritads infurmar la populaziun davart finamiras e process. Ellas ston procurar che la populaziun possia sa participar en moda adequata. Ils plans èn publics. Sa participar dastga mintga persuna. Vus na stuais betg esser spezialmain tangì ni avair il dretg da votar en la vischnanca. Savens funcziunescha la participaziun tras in'exposiziun publica dal sboz, en la quala Vus pudais inoltrar en scrit propostas ed objecziuns, u tras occurrenzas d'infurmaziun. La participaziun dat a Vus influenza, ma nagin dretg legal: L'autoritad na sto betg surpigliar Vossas propostas. Ella ha lieu, uschè ditg che la ponderaziun è anc averta. Quai è savens la meglra occasiun per inoltrar dumondas davart natira e territori. La participaziun na remplazza nagina protesta. Vegn il plan pli tard exponì publicamain e sche Vus essas spezialmain tangì, stuais Vus far protesta entaifer il termin ch'è lura current.

*Vala sche: Quant lunsch è il project? → El vegn mo planisà u preschentà per la participaziun / Na sai betg*

Funtaunas: [RPG · Art. 4](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1979/1573_1573_1573/de#art_4), [BGE 135 II 286, E. 4.2.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_135_II_286#e-4-2-3)

Mintga persuna dastga sa drizzar cun ina petiziun ad in'autoritad, per exempel al cussegl communal, al Govern chantunal u ad in parlament. Vus pudais inoltrar en quella ina dumonda e collectar suttascripziuns per quai. Per quai basegnais Vus ni il dretg da votar ni in tschert'aetad, e a Vus na dastgan resultar naginas dischvantatgas da quai. L'autoritad sto prender enconuschientscha da la petiziun. Ina resposta u in tschert resultat na prescriva betg la Constituziun federala. Ina petiziun è percunquai in med politic: Ella po crear attenziun, ma na ferma nagina procedura e na tegna nagin termin. Sche Vus dastgais far protesta sez, stuais Vus tuttina inoltrar la protesta a temp.

*Vala sche: Co essas Vus tangids dal project? → Jau na sun betg persunalmain tangì, ma la natira ed il territori Ma stattan a cor / Na sai betg*

Funtaunas: [BV · Art. 33](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1999/404/de#art_33)

Per pitschnas construcziuns d'abitar vala in'excepziun: Cunter decisiuns davart construcziuns d'abitar cun damain che 400 meters quadrats surfatscha da plaun entaifer la zona da construcziun na pon organisaziuns per la protecziun da la natira e da la patria far nagin recurs. Lur dretg da far recurs resta dentant, sche tala construcziun d'abitar sa chatta en in maletg local d'impurtanza naziunala, tanschia directamain in lieu istoric u in monument culturala u duai vegnir construida en vischinanza immediata da quel. El resta er, sch'ella sa chatta en in biotop d'impurtanza naziunala, regiunala u locala. Ordaifer quests cas pon cunter pitschnas construcziuns d'abitar mo proceder persunas ch'èn sezzas spezialmain tangidas, per exempel vischinas e vischins.

*Vala sche: Da tge project sa tracta i? → Project da construcziun, via u plan da zonas da la vischnanca u dal chantun / Na sai betg*

Funtaunas: [NHG · Art. 12](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1966/1637_1694_1679/de#art_12)

## Custs

Tar protestas cunter plans da zonas e dumondas da construcziun na dastgan a Vus per principi betg vegnir chargiads ils custs da la procedura da protesta. Il Tribunal federal vul evitar che l'anguscha da custs impedeschia ils tangids da s'exprimer. Auter è, sche Vus fais suenter recurs: Lura valan las reglas usualas da custs. En proceduras da recurs tenor dretg federal porta per regla la partida che perda ils custs da la procedura. Vus stuais empruma pajar in'avanza da custs; autramain na vegn il recurs betg tractà, exceptà che l'autoritad renunzia per motivs spezials. La taxa importa, tar dispitas senza interess patrimonial, 100 fin 5000 francs. Avant il Tribunal federal porta er per regla la partida che perda ils custs giudizials, ed ella sto restituir a la cuntrapart per regla ses custs d'advocat necessaris tenor il tarif da la dretgira. Dretgiras chantunalas han atgns tarifs.

Funtaunas: [BGE 143 II 467, E. 2.6](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_143_II_467#e-2-6), [VwVG · Art. 63](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_63), [BGG · Art. 66](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_66), [BGG · Art. 68](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_68)

## Cussegliaziun

Sche Voss terren vegn pretendì u sche Vus abitais en vischinanza ed ina decisiun è gia avant maun, laschai Vus consegliar spert d'ina advocata u d'in advocat cun experientscha en il dretg da construcziun, da planisaziun u da l'ambient. Il termin da recurs currescha vinavant, era durant che Vus tschertgais insatgi. Ina consulaziun sa paja er, sch'i sa tracta d'ina indemnisaziun d'expropriaziun, sche il project è fitg grond u sche Vus vulais sustegnair Vossa protesta cun perizias spezialisadas, per exempel davart rumur u davart la natira. Tras la federaziun d'advocatas ed advocats da Voss chantun chattais Vus advocatas ed advocats spezialisads.

*Vala sche: Co essas Vus tangids dal project? → Mia parcella u mia surfatscha locada u affittada vegn duvrada per il project / Jau abito u hai proprietad en vischinanza e vegn a sentir rumur, glisch, traffic u sumeglionts / Na sai betg*

## Agid

L'administraziun da construcziun da Vossa vischnanca infurmescha, tge projects ch'èn gist en exposiziun, nua che Vus pudais consultar ils plans e fin quandi che protestas èn pussaivlas. Il post chantunal spezialisà per l'ambient respunda dumondas davart rapports davart la cumpatibilitad ecologica e davart cundiziuns ambientalas. Las organisaziuns per la protecziun da l'ambient e da la natira cun dretg da far recurs èn inditgadas en l'agiunta da l'Ordinaziun davart la designaziun da las organisaziuns cun dretg da far recurs (SR 814.076). Blers han secziuns chantunalas u regiunalas che retschaivan indicaziuns davart projects. Tar privel acut, per exempel sche ieli u prodots chimics fluiescha en in'aua, clamai ils pumpiers (118) u la polizia (117).

## Funtaunas

- [USG · Art. 10a](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1984/1122_1122_1122/de#art_10a)
- [USG · Art. 10b](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1984/1122_1122_1122/de#art_10b)
- [USG · Art. 10d](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1984/1122_1122_1122/de#art_10d)
- [USG · Art. 55](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1984/1122_1122_1122/de#art_55)
- [USG · Art. 55b](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1984/1122_1122_1122/de#art_55b)
- [UVPV · Art. 15](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1988/1931_1931_1931/de#art_15)
- [UVPV · Art. 20](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1988/1931_1931_1931/de#art_20)
- [EBG · Art. 18d](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1958/335_341_347/de#art_18d)
- [EBG · Art. 18f](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1958/335_341_347/de#art_18f)
- [NSG · Art. 27a](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1960/525_569_555/de#art_27a)
- [NSG · Art. 27b](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1960/525_569_555/de#art_27b)
- [NSG · Art. 27d](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1960/525_569_555/de#art_27d)
- [EleG · Art. 16d](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/19/259_252_257/de#art_16d)
- [EleG · Art. 16f](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/19/259_252_257/de#art_16f)
- [EntG · Art. 30](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/47/689_701_723/de#art_30)
- [EntG · Art. 33](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/47/689_701_723/de#art_33)
- [BGG · Art. 46](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_46)
- [BGG · Art. 47](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_47)
- [BGG · Art. 66](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_66)
- [BGG · Art. 68](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_68)
- [BGG · Art. 89](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_89)
- [BGG · Art. 100](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2006/218/de#art_100)
- [VwVG · Art. 6](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_6)
- [VwVG · Art. 21](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_21)
- [VwVG · Art. 22](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_22)
- [VwVG · Art. 22a](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_22a)
- [VwVG · Art. 48](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_48)
- [VwVG · Art. 50](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_50)
- [VwVG · Art. 63](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1969/737_757_755/de#art_63)
- [RPG · Art. 4](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1979/1573_1573_1573/de#art_4)
- [RPG · Art. 33](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1979/1573_1573_1573/de#art_33)
- [BV · Art. 33](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1999/404/de#art_33)
- [NHG · Art. 12](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1966/1637_1694_1679/de#art_12)
- [NHG · Art. 12b](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1966/1637_1694_1679/de#art_12b)
- [NHG · Art. 12c](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1966/1637_1694_1679/de#art_12c)
- [WaG · Art. 5](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1992/2521_2521_2521/de#art_5)
- [WaG · Art. 46](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1992/2521_2521_2521/de#art_46)
- [EnG · Art. 14a](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2017/762/de#art_14a)
- [EnG · Art. 14c](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/2017/762/de#art_14c)
- [VBO · Art. 1](https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1990/1086_1086_1086/de#art_1)
- [BGE 136 II 281, E. 2.3.1](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_136_II_281#e-2-3-1)
- [BGE 140 II 214, E. 2.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_140_II_214#e-2-3)
- [BGer 1C_145/2022 vom 6. April 2023, E. 1.4](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bger_1C_145_2022#e-1-4)
- [BGE 146 I 145, E. 5.5](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_146_I_145#e-5-5)
- [BGE 135 II 286, E. 4.2.3](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_135_II_286#e-4-2-3)
- [BGE 148 II 359, E. 3.1](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_148_II_359#e-3-1)
- [BGE 143 II 467, E. 2.6](https://mcp.opencaselaw.ch/entscheid/bge_BGE_143_II_467#e-2-6)

## Infurmaziuns uffizialas

- [Uffizi federal per l'ambient (UFAM) – Dretg da far recurs da las organisaziuns](https://www.bafu.admin.ch/de/verbandsbeschwerderecht)
- [Uffizi federal da svilup dal territori (ARE) – Lescha d'accelerament per las energias renovablas](https://www.are.admin.ch/de/beschleunigungserlass-erneuerbare-energien)

---

Texts legals examinads ils 29 da settember 2026. Infurmaziun giuridica generala. Ella na remplazza betg in cussegl individual.

https://swisslaw.io/rm/environment/project-participation/ · swisslaw.io, environment.project-participation, 2026-09-29 · CC BY 4.0