swisslaw.io

Jau hai remartgà in'inquinaziun da l'ambient u ina destrucziun da la natira

Vesais Vus ieli u pesch morts en in ri, rument che brischa u ch'è vegnì abandunà, in staquet destruì, in guaud displantà u tiers selvadis mazzads, pudais Vus agir. Sche insatge è anc en process, clamai la polizia (117) u ils pumpiers (118). Mintga persuna dastga denunziar in delict e survegnir, sin dumonda, infurmaziun davart l'exit da la procedura. Forzar las autoritads na pudais Vus dentant betg, uschè ditg che Vus n'essas betg sezs spezialmain tangids. Efficazs èn ina annunzia rapida, in recurs da surveglianza, ina dumonda d'access a infurmaziuns davart l'ambient ed in'indicaziun baud ad in'organisaziun ambientala.

Examinà d’in advocat ils 30 da settember 2026Funtaunas uffizialas

Attenziun

Vegn l'ieli u il liquid da Voss agen tank, da Voss stgaudament u d'ina installaziun, per la quala Vus essas responsabels, avais Vus in'atgna obligaziun: Tgi che constatescha ina perdita d'in liquid privlus per l'aua, sto communitgar quai immediat a la polizia da protecziun da las auas. Clamai donc il 117 u il 118. Ultra da quai stuais Vus sez far tut quai ch'è raschunaivel, per che il liquid n'arriva betg en in'aua u en l'aua sutterranea, per exempel serrar ina perdita u cuvrir in pozzet, sche quai va senza privel. Tgi che, sco possessur, na tegna betg en urden las installaziuns da protecziun necessarias e sporca uschia l'aua, po vegnir chastià.

GSchG · Art. 22GSchG · Art. 70

Impurtant da savair: Tgi che sa fa mo pensiers per l'ambient, na po betg forzar in'autoritad d'intervegnir. Tgi che fa ina denunzia u pretenda in intervent, na daventa betg partida tras quai. Ina plant u in recurs en l'interess da la generalitad, savens numnà recurs popular, n'è betg admissibel. Far recurs po mo, tgi ch'è pli fitg tangì che tuts auters ed ha in avantatg atgn e persunal dal proceder. Il Tribunal federal ha decidì quai er per persunas che s'engaschan fitgamain per la protecziun da la natira. Dumondas da la generalitad tutgan en la politica. Las vias che stattan avertas a Vus, èn la denunzia, il recurs da surveglianza, la dumonda d'access, la protesta durant l'exposiziun publica e l'indicaziun ad in'organisaziun ambientala.

BGE 139 II 279, E. 2.3BGE 146 I 145, E. 5.5BGer 2C_532/2025 vom 21. Juli 2026, E. 4.2

Sa basa l'intervent sin ina permissiun, per exempel per ina fossa da construcziun, ina displantaziun u ina installaziun pli gronda, pudais Vus a pauc betg pli fermar el posteriurmain. Objecziuns ston per regla vegnir fatgas durant l'exposiziun publica da la dumonda. Quant ditg che quest termin dura, nua che dumondas vegnan publitgadas e tgi che dastga far protesta, regla Voss chantun. Organisaziuns svizras per la protecziun da l'ambient e da la natira han, en tschertas proceduras, in dretg da far recurs spezial, per exempel tar grondas installaziuns che basegnan in'examinaziun ecologica. Tge organisaziuns che quai èn, stat en l'agiunta da l'Ordinaziun davart la designaziun da las organisaziuns cun dretg da far recurs en il chomp da la protecziun da l'ambient (VBO). Questas organisaziuns perdan lur dretg da far recurs dentant, sch'ellas na sa participeschan betg a la procedura da protesta. Infurmai percunquai a temp ina tala organisaziun u sia secziun chantunala, il meglier uschespert sco ina dumonda è en exposiziun. Cunter construcziuns d'abitar cun damain che 400 m² surfatscha da plaun en la zona da construcziun n'han organisaziuns per la protecziun da la natira e da la patria nagin dretg da far recurs. Excepziuns valan per exempel en maletgs locals d'impurtanza naziunala ed en biotops.

USG · Art. 55USG · Art. 55bNHG · Art. 12NHG · Art. 12cVBO · Art. 1

Per ina denunzia penala e per in recurs da surveglianza na fixescha la lescha nagin termin. N'aspettai tuttina betg. Traces en l'aua u en la terra sparecen svelt, e pli baud che las autoritads prendan probas, pli bain sa lascha sclerir, dad ingio ch'in'inquinaziun vegn. Auter è tar permissiuns: Protestas èn mo pussaivlas durant il termin d'exposiziun che Voss chantun fixescha. Er in'organisaziun ambientala na po pli tard betg pli far recurs, sch'ella na sa participeschà betg a la protesta.

StPO · Art. 301VwVG · Art. 71USG · Art. 55b

Proceder

  1. Na Vus metter en privel. Na tutgai naginas liquids nunenconuschentas e n'inspirai nagin fum. Na entrai en nagin terren esters, serrà, e en nagina fossa da construcziun. Na tegnai nagin responsabel a moda directa. Documentai, or d'ina distanza segira, tge che Vus vesais: data ed ura, il lieu exact (adressa, num da lieu u coordinatas dal telefonin), fotografias u in curt video, colur ed odur, numers da vehichels participads, nums da testimognas e testimonis. Notai Vossas observaziuns uschè spert sco pussaivel. Talas notizias gidan pli tard la polizia ed il post spezialisà per l'ambient da sclerir il cas.

Dretg

Vus dastgais denunziar mintga delict, era sche Vus n'avais Vus sez nagin donn. La lescha dat quest dretg a mintga persuna. Drizzai Vus ad in post da polizia u a la procura publica. Vus pudais far la denunzia oralmain u inoltrar la en scrit. Fais Vus la oralmain, pudais Vus pretender ina conferma. Cumprovas na stuais Vus betg furnir. Basta che Vus descrivais, tge che Vus avais observà. Sch'i sa tracta propi d'in delict, sclerescha l'autoritad. Cun ina denunzia na daventais Vus dentant betg partida en la procedura. Vus na survegnis nagina invista da las actas e na pudais betg contestar ina decisiun, exceptà che Vus essas donnegiads Vus sezs tras l'act.

StPO · Art. 301

Vus avais il dretg da survegnir a savair, tge ch'è daventà da Vossa denunzia. La polizia u la procura publica communitgescha a Vus, sin dumonda, sche ina procedura penala saja vegnida averta e co ch'ella vegn serrada. Questa infurmaziun survegnis Vus dentant mo, sche Vus dumandais suenter. Il meglier è da pretender quai gia tar la denunzia e da notar in numer da fatschenta u il num dal post cumpetent. Detagls davart la procedura u davart las persunas inculpadas na survegnis Vus betg sin questa via.

StPO · Art. 301

Substanzas che pon inquinar l'aua na dastgan betg arrivar, ni directamain ni indirectamain, en in ri, in lai u en l'aua sutterranea. Scumandà è er da las laschar penetrar en terra. Ordaifer in'aua na dastgan ellas betg vegnir depositadas u derasadas, sch'i resulta per quai in privel concret d'inquinaziun. Quai pertutga per exempel ieli, products chimics, purin u aua da bieton d'ina fossa da construcziun. Tgi che fa quai a bel intent, po vegnir chastià cun privaziun da la libertad fin a trais onns u cun pena pecuniara. Er tgi ch'agescha per negligenza, sa fa culpabel. Chastiabel è ultra da quai da correger u da metter en tubs in ri senza permissiun. Autras violaziuns cunter la Lescha davart la protecziun da las auas vegnan chastiadas cun multa.

GSchG · Art. 6GSchG · Art. 70GSchG · Art. 71

Rument dastga vegnir brischà mo en installaziuns destinadas per quai, betg a l'aviert e betg en il curtin. Permess è mo da brischar rument natiral da guaud, da champ e da curtin, sche per quai n'resulta betg excessiv fum u odur nauschaivel. Tgi che deposita rument ordaifer ina deponia permessa u che al brischa vetitamain, vegn chastià cun multa fin 20 000 francs. Tgi che manaschia senza permissiun ina deponia u che transferescha u acceptescha erronamain rument spezial, dunca rument spezialmain privlus, cumetta in delict. Per quai smanatscha privaziun da la libertad fin a trais onns u pena pecuniara, en cas da greva periclitaziun da l'uman u da l'ambient fin a tschintg onns. Dapi il 1. d'avust 2026 vala ultra da quai en tut la Svizra ina multa cunter il littering: Tgi che sbutga u laschia sa chattar rument, era en pitschnas quantitads, po vegnir chastià cun fin 300 francs.

USG · Art. 30cUSG · Art. 31bUSG · Art. 60USG · Art. 61

La lescha protegia surtut zonas da riva, territoris da palù e maroschas, cuminanzas da guaud raras, staquets, bostgaminas da champ e pradas sitgas. Tgi che destruescha u donnegia gravamain, a bel intent e senza autorisaziun, in biotop protegì, dunca in lieu da viver protegì per tiers e plantas, po vegnir chastià cun privaziun da la libertad fin ad in onn u cun pena pecuniara. Il medem vala, tgi che displanta u encombra vegetaziun da riva. En cas da negligenza smanatscha multa. Guaud na dastga per principi betg vegnir displantà. Ina displantaziun basegna ina permissiun excepziunala per motivs impurtants. Interess finanzials na bastan betg. Tgi che displanta senza autorisaziun, po vegnir chastià cun privaziun da la libertad fin ad in onn u cun pena pecuniara. Tgi che tagla en il guaud auals senza autorisaziun u che va cun l'auto sin vias forestalas, vegn chastià cun multa. Sche in territori è protegì e sche ina permissiun exista, po la posta chantunala spezialisada per la protecziun da la natira u dal guaud sclerir.

NHG · Art. 18NHG · Art. 24NHG · Art. 24aWaG · Art. 5WaG · Art. 42WaG · Art. 43

La Lescha davart la chatscha cumpiglia bleras utschels e mammifers selvadis. Tut quests tiers, che n'appartegnan betg ad ina spezia chatschabla, èn protegids. Ils chantuns ston ultra da quai proteger mammifers e utschels selvadis cunter disturbi. Tgi che chatscha, mazza u chapescha a bel intent e senza autorisaziun tiers protegids, sguassa nids u disturba utschels che quovan, po vegnir chastià cun privaziun da la libertad fin ad in onn u cun pena pecuniara. Cun multa vegn chastià, danter auter, tgi che laschia chans currer selvadi, che n'observa betg mesuras da protecziun cunter disturbi, che sguassa staquets u che brischa pendicularas e pastgiras. Sche en in cas tschert exista ina autorisaziun, per exempel ina permissiun da tir, sa quai l'administraziun chantunala da chatscha u ils guardachatscha.

JSG · Art. 7JSG · Art. 17JSG · Art. 18

Las autoritads ston agir da sasezzas. Mintga chantun ha in post spezialisà per la protecziun da las auas, ina polizia da protecziun da las auas ed in servetsch da donns per accidents. Installaziuns che violeschan prescripziuns ambientalas ston vegnir sanadas. En cas urgents ordinescha l'autoritad immediat mesuras e po, sche necessari, serrar ina installaziun. Tgi che donnegia in lieu da viver digne da protecziun, sto procurar per protecziun, restabiliment u remplazzament adequat. Vossa annunzia po declanschar questas obligaziuns. In dretg atgn a che l'autoritad intervegnia na dat ella dentant betg a Vus.

GSchG · Art. 49USG · Art. 16NHG · Art. 18

Na fa l'autoritad cumpetenta nagut, u chaschuna in'autoritad u in'interpresa publica l'inquinaziun sezza, pudais Vus Vus drizzar a l'autoritad da surveglianza superiura. Per autoritads federalas regla il dretg federal quest recurs da surveglianza: Mintga persuna po tut temp communitgar fatgs che pretendan in intervent cunter in'autoritad en l'interess public. Vus n'avais dentant betg ils dretgs d'ina partida. Vus n'avais donc nagin dretg a che l'autoritad da surveglianza intervegnia, e na pudais betg far recurs cunter ses proceder. Tar autoritads chantunalas e communalas regla il chantun il recurs da surveglianza. Infurmai Vus sin la website da Voss chantun. Delicts d'emploiads d'ina autoritad u d'ina interpresa publica pudais Vus denunziar a la polizia sco mintga auter delict.

VwVG · Art. 71BGE 139 II 279, E. 2.3StPO · Art. 301

Vus avais il dretg da consultar infurmaziuns davart l'ambient en documents uffizials e da survegnir infurmaziun davart lur cuntegn, per exempel davart controllas, mesiraziuns u permissiuns. Tar autoritads federalas vala per quai la Lescha da transparenza da la Confederaziun. Tar autoritads chantunalas vala il dretg chantunal. Nua ch'in chantun n'ha anc naginas reglas, valan tenor il senn las reglas federalas. Interess da secretezza, per exempel secrets da fatschenta, restan protegids. Ils posts spezialisads per l'ambient cusseglian ultra da quai er privats. Dumandai là, sche l'incident saja enconuschent, sche ina permissiun exista e tge che vegn fatg. Savens è quai la via la pli spert per sclerir, sch'insatge saja permess.

USG · Art. 10gUSG · Art. 10e

Essas Vus sezs tangids en Voss dretgs, avais Vus dapli pussaivladads. En la procedura penala po sa participar sco accusadra privata, tgi ch'è donnegià directamain tras l'act, per exempel perquai che sia proprietad è vegnida donnegiada. Blers delicts ambientals protegian dentant mo la generalitad. Tgi ch'è mo indirectamain tangì, na vala lura betg sco donnegià. Il Tribunal federal ha decidì quai per exempel per la proprietaria d'ina maroscha donnegiada, uschè lunsch ch'i sa tractava dals delicts da protecziun da la natira. Envers in'autoritad federala pudais Vus pretender ch'ella tralaschia in agir illegal, elimineschia sias consequenzas u constateschia l'illegalitad. Premissa è che l'agir intervegnia en Vossa atgna posiziun giuridica. L'autoritad decida lura cun ina decisiun che Vus pudais contestar. Tar autoritads chantunalas sa drizza quai tenor il dretg chantunal. Laschai Vus consegliar, sche Vus avais donn a terren, funtauna, tiers u sanadad.

StPO · Art. 301BGer 1B_96/2018 vom 24. Mai 2018, E. 2.1BGer 1B_96/2018 vom 24. Mai 2018, E. 2.2VwVG · Art. 25aBGE 140 II 315, E. 4.3

Cussegliaziun

Sch'i currescha anc l'inquinaziun, clamai immediat. Quai vala per exempel, sch'ieli, spuma u in liquid stgir cuola en in ri, sche pesch morts nodan u sche rument brischa. La polizia cuntanschais Vus sut il 117, ils pumpiers sut il 118. Tar accidents cun ieli e cun products chimics èn il pli savens ils pumpiers dumandads. Tscherts chantuns, sco Genevra, numnan per inquinaziuns d'auas empruma il 118. En cas da dubi tschernai in dals dus numers: Polizia e pumpiers clomen tar ils spezialists da la protecziun chantunala da las auas. Indicai, nua ch'i daventa exactamain, tge che Vus vesais e dapi quandi. Communitgai Voss numer da telefon per contrapreguntas. N'aspettai betg fin l'di suandant. Traces en l'aua èn savens gia sparidas suenter paucas uras.

Procurai consulaziun persunala, sche Vus avais Vus sez in donn, per exempel a Voss terren, a Vossa funtauna, a Voss tiers u a Vossa sanadad, e vulais pretender indemnisaziun. Quai vala er, sche Vus vulais sa participar sco accusadra privata a la procedura penala, sche Vus vulais proceder cunter ina permissiun u sche a Vus vegn reprocha da avair chaschunà in'inquinaziun. In'advocata u in advocat cun experientscha en il dretg da l'ambient u en il dretg administrativ po estimar Vossas schanzas e custs.

Agid

Postas d'agid gratuitas: En cas d'urgenza la polizia (117) u ils pumpiers (118). Autramain il post spezialisà per l'ambient da Voss chantun, savens numnà Uffizi per l'ambient u Uffizi per l'aua e per il rument, cun ses pichet da protecziun da las auas. Per natira, guaud e tiers selvadis las postas chantunalas spezialisadas per la protecziun da la natira, il guaud sco er la chatscha e la pestga, era ils guardachatscha. Vossa vischnanca sa, tgi ch'è cumpetent sin plaz, e enconuscha ils vertadads da construcziun en la vischnanca. Las organisaziuns per la protecziun da l'ambient e da la natira cun dretg da far recurs e lur secziuns chantunalas retschaivan indicaziuns.

Valaivladad

Tge che Vus pudais far, sche Vus remartgais in'inquinaziun da l'aua u da la terra, rument sbutgà u brischà illegalmain, in staquet destruì, in biotop donnegià, ina displantaziun u tiers selvadis mazzads u disturbads: clom d'urgenza, documentaziun segira, denunzia penala, infurmaziun davart l'exit, recurs da surveglianza, access a infurmaziuns davart l'ambient, indicaziun ad organisaziuns ambientalas ed ils limits da questas vias.

Betg cuvert: Dispitas tranter vischins sco rumur, fum da grill, pumpas da chalur u staquets sin la cunfin, la protesta cunter in project da construcziun en detagl, plants d'indemnisaziun e plants per il clima. Termins e cumpetenzas chantunalas èn mo numnads en general.

Funtaunas

Proponer ina correctura